เยี่ยมชมโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยสามข่า ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาทรัพยากรน้ำเพื่อการเกษตรของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 9) โครงการนี้เป็นโครงการพัฒนาทรัพยากรน้ำเพื่อการเกษตรภายใต้พระราชดำริ

อ่างเก็บน้ำห้วยสามข่า

วิถีชีวิตของบ้านสามขา – ต้นแบบของชุมชนต้นน้ำ

ตำบลบ้านสามข่าติดกับป่าสงวนแห่งชาติแม่ช้าง ซึ่งเป็นป่าต้นน้ำที่ประกอบไปด้วยที่ราบสูงและภูเขาเป็นส่วนใหญ่

หมู่บ้านตั้งอยู่บริเวณเชิงเขา เป็นพื้นที่ราบเหมาะสำหรับการเกษตรและการท่องเที่ยวเชิงชุมชน

สระน้ำมีความยาวประมาณ 700-800 เมตร ทางเดินริมสระยาวประมาณ 1-2 กิโลเมตร น้ำใสสะอาด และมีสมุนไพรและต้นไม้หลากหลายชนิด เช่น ย่าคาสัง ไม้สัก ไม้ประดู่ และไม้ใหม่แดง ขึ้นอยู่ตามทางเดิน

แผนพัฒนาบ้านสามข่า

ก่อนหน้านี้ หมู่บ้านบ้านสามขาประสบปัญหาหนี้สินและขาดแคลนน้ำ ผู้มีวิสัยทัศน์อย่างคุณบุญรื่นเถาคำได้วางแผนพัฒนาหมู่บ้าน และคุณครูศรีนวลวงศ์ตระกูลได้ออกแบบหลักสูตรสำหรับโรงเรียนประถมศึกษา หลักสูตรนี้มีชื่อว่า "บ้านสามขา: พัฒนาหมู่บ้าน" เน้นการเรียนรู้เชิงปฏิบัติโดยอิงจากปัญหาในโลกแห่งความเป็นจริงของหมู่บ้าน

ด้วยแผนบริหารจัดการน้ำ โครงการป้องกันไฟป่า และการสร้างฝายกั้นน้ำ ทำให้ชุมชนบ้านสามข่ามีน้ำใช้ได้ตลอดทั้งปี ซึ่งส่งเสริมให้สัตว์ป่าเข้ามาอาศัยในพื้นที่มากขึ้นเรื่อยๆ และส่งผลให้ชาวบ้านมีรายได้เสริมจากการเก็บเกี่ยวผลผลิตจากป่า ปัจจุบันมีฝายกั้นน้ำมากกว่า 10,998 แห่งในพื้นที่ป่าแห่งนี้

ที่นี่ห้ามใช้สารเคมีในการเกษตร ผลผลิตหลักคือข้าวธัญญสิริน ซึ่งขายในราคา 25-30 บาทต่อกิโลกรัม มีคุณสมบัติคล้ายกับข้าวไรซ์เบอร์รี่ และเป็นข้าวผสมระหว่างข้าวหอมล้านนา ข้าวหอมมะลิ และข้าวป่า

ที่อยู่อาศัยและชาติพันธุ์ – ชุมชนบ้านสามข่า

ตำบลหัวเสือ อำเภอแม่ทา จังหวัดลำปาง

ชาวสามขาสืบเชื้อสายมาจากชาวลัว ซึ่งอพยพมาจากบ้านลาวหนองโปงและบ้านพระบาทหนองหมู่ ชาวลัวได้ตั้งถิ่นฐานในป่าและก่อตั้งหมู่บ้านชื่อ "บ้านแม่ยวก" ซึ่งตั้งชื่อตามไร่กล้วย ต่อมาหมู่บ้านประสบอุทกภัย ทำให้ชาวบ้านต้องอพยพอีกครั้งและไปตั้งรกรากอยู่ที่เชิงเขาทางทิศตะวันออก

ชื่อ "บ้านสามข่า" มาจากตำนานเล่าว่า ชาวบ้านคนหนึ่งออกไปล่าสัตว์และล่ากวางมุนต์แจ็กได้ แต่ลากมันกลับมาไม่ได้ เขาจึงใช้มีดตัดขาหลังข้างหนึ่งของมันแล้วนำมาด้วย เช้าวันรุ่งขึ้น กวางมุนต์แจ็กก็หายไป เพราะมีงูตัวใหญ่ลากซากที่เหลือเข้าไปในถ้ำ (ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ตั้งของบ้านสามข่า) ชาวบ้านจึงฆ่าสุนัขตัวหนึ่งแล้วใช้เป็นเหยื่อล่อ งูจึงเอาเชือกผูกปลายไว้กับต้นไม้ที่ปากถ้ำ

วันต่อมาพวกเขาก็จับงูได้สำเร็จ ลากงูออกมาจากถ้ำ และแบ่งเนื้อให้ชาวบ้านทุกคน ยกเว้นหญิงม่าย เพราะนางไม่ได้ช่วยลากงูออกมา

เมื่อค่ำคืนมาเยือน เทวดาองค์หนึ่งปรากฏตัวต่อหน้าเธอในรูปของชายชราและเดินขึ้นบันไดมา เขาพูดกับเธอว่า "ถ้าคืนนี้เจ้าได้ยินเสียงอะไร อย่าออกจากบ้าน เพราะอาจเป็นอันตรายได้" หญิงม่ายตกใจกับเสียงดินถล่ม เธอจึงออกไปดูว่าเกิดอะไรขึ้น แต่กลับพบเพียงความว่างเปล่า บ้านเรือนทั้งหมดหายไปหมดแล้ว หลังจากนั้น เธอจึงไปที่พระพุทธรูปเพื่อสักการะ

ในตอนเช้า หญิงม่ายออกจากบ้านและเห็นหมู่บ้านพังทลายลง เธอจึงย้ายเข้าไปอยู่ในถ้ำทางทิศเหนือ ถ้ำแห่งนี้ต่อมาได้ชื่อว่าถ้ำธรรมยะเก็ก และบริเวณที่หมู่บ้านพังทลายลงนั้นได้ชื่อว่าปงลม

ต่อมา ไม่มีต้นกล้วยเหลืออยู่ในบ้านแม่ยวกอีกต่อไป เพราะป่าถูกทำลายไปหมดแล้ว ดังนั้น ตามตำนานกวางสามขา ชื่อบ้านจึงเปลี่ยนเป็น "บ้านสามขา" ซึ่งในที่นี้ สามขา หมายถึง พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

กลุ่มเบาะชาบ้านป่าเมี่ยง

ศูนย์สุขภาพชุมชน

ในทริปนี้ เราจะไปเยี่ยมชมแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศในตำบลแชซอน อำเภอเมืองปาน ซึ่งก็คือศูนย์การเรียนรู้ด้านสุขภาพชุมชนบ้านป่าเมี่ยง ที่ซึ่งนักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสวิถีชีวิตของชาวบ้านบ้านป่าเมี่ยงได้ด้วยตนเอง

นอกจากนี้ ชุมชนบ้านป่าเมี่ยงยังมีสินค้าที่น่าสนใจอีกมากมาย เช่น หมอนรูปใบชา และตุ๊กตาดับกลิ่นกายที่ทำจากใบชาแท้ๆ ซึ่งเชื่อกันว่าช่วยบำรุงระบบทางเดินหายใจและลดความเครียด

บ้านป่าเมี่ยงเป็นหมู่บ้านเก่าแก่ขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ท่ามกลางป่าใหญ่ ชื่อหมู่บ้านป่าเมี่ยงมาจากต้นเมี่ยง ซึ่งเป็นพืชผลสำคัญที่สุดของชุมชน

บ้านป่าเมี่ยงอุดมไปด้วยทรัพยากร อากาศเย็นสบายตลอดทั้งปี ต้นเมี่ยงเจริญเติบโตได้ดีในร่มเงาของต้นไม้ใหญ่ในพื้นที่ 300 ถึง 1000 เมตร ใบอ่อนเหมาะสำหรับรับประทานเป็นอาหารว่าง ส่วนใบแก่สามารถใช้เป็นหมอนได้ นอกจากนี้ยังเป็นของฝากยอดนิยมเนื่องจากมีคุณสมบัติช่วยคลายเครียดและดับกลิ่น

นอกจากนี้ ชุมชนแห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตป่าชายเลนที่ได้รับการคุ้มครอง กาแฟอาราบิก้าถือเป็นพืชผลสำคัญของชุมชนและปลูกโดยไม่ใช้สารเคมี ปัจจุบันบ้านป่าเมี่ยงเปิดให้บริการโฮมสเตย์ ช่วยให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชีวิตของชุมชน

นักท่องเที่ยวสามารถเดินเล่นชมหมู่บ้าน สำรวจมุมศิลปะริมถนน เพลิดเพลินกับทุ่งดอกไม้ ซื้อสินค้าท้องถิ่น และเยี่ยมชมสถานีการเรียนรู้ต่างๆ เช่น การเก็บใบเมี่ยงและการทำหมอนจากใบชา

เรียนรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตของชุมชนผ่านกิจกรรมต่างๆ เช่น การแปรรูปผลิตภัณฑ์ การเก็บเกี่ยวใบชา (เมี่ยง) และการทำหมอนชา การที่ผลิตภัณฑ์ของพวกเขาได้รับการรับรองถือเป็นความภาคภูมิใจอย่างยิ่งสำหรับชุมชนบ้านป่าเมี่ยง

ชุมชนบ้านป่าเมี่ยงประกอบด้วยกลุ่มต่างๆ มากมาย ได้แก่ กลุ่มชงชา กลุ่มครอบครัวอุปถัมภ์ กลุ่มดนตรีพื้นบ้าน กลุ่มเก็บสมุนไพร และกลุ่มผลิตกาแฟแปรรูป

อุทยานแห่งชาติแชซอน

ก่อนเดินทางกลับบ้าน เราจะไปเที่ยวอุทยานแห่งชาติแชซอนกัน ที่นั่นคุณจะได้พบกับสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติที่สวยงามมากมาย เช่น น้ำตก บ่อน้ำร้อน และน้ำพุร้อน สนุกกับการต้มไข่ในน้ำพุร้อนและอาบน้ำในสระน้ำกันได้เลย!