วัดแห่งนี้สร้างขึ้นก่อนสมัยสุโขทัยและเป็นวัดหลวงมาตั้งแต่แรกเริ่ม หลักฐานนี้ปรากฏจากจารึกสมัยสุโขทัยที่ระบุว่า พระเจ้าศรีนวนาธรรมทรงสั่งให้สร้างพระธาตุเขี้ยวแก้วสุโขทัยเจดีย์ โดยมีปรางค์กลางและเจดีย์ย่อยสี่องค์ ตั้งอยู่ทิศทั้งสี่ ในปี พ.ศ. 2438 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงยกฐานะวัดนี้ขึ้นเป็นวัดหลวงชั้นหนึ่งประเภทวรมหาวิหาร ชื่อเต็มในปัจจุบันคือ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร ภายในเจดีย์ประดิษฐานพระพุทธชินราช หรือ "หลวงพ่อใหญ่" พระพุทธรูปปางมารวิชัย พระพุทธรูปองค์นี้สร้างจากทองสัมฤทธิ์ พระพุทธรูปสมัยสุโขทัยตอนปลายองค์นี้มีขนาดกว้าง 5 ศอก กว้างปีก 5 นิ้ว และสูง 7 ศอก สร้างขึ้นในรัชสมัยของพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ผู้ทรงสร้างพระพุทธชินราช พระพุทธชินศรี และพระศรีสัตสดาด้วย พระพุทธรูปองค์นี้มีรูปทรงเหมือนดอกบัว และถือเป็นหนึ่งในพระพุทธรูปที่สวยงามที่สุดในประเทศไทย เส้นสายงดงาม ใบหน้ากลมมน คิ้วโค้งมน มงกุฎเป็นรูปเปลวไฟ ลักษณะเด่นคือ "ติงกงกุลี" หมายถึง ปลายนิ้วทั้งสี่มีความยาวเท่ากัน ศาลาแก้วสร้างจากไม้แกะสลัก สร้างขึ้นในสมัยอยุธยา ตัวศาลาจำลองมาจากมังกร แต่มีงวงคล้ายช้างอยู่ตรงปลาย มีรูปจิ้งจกคล้ายจระเข้อยู่ตรงกลางศาลา และมีเทพอสูรสององค์ คือ ท้าวเวสสุวรรณ และ ยักษ์อวโลก คอยปกป้องอยู่ ตามตำนานเล่าว่า พระพุทธชินราชสร้างขึ้นในรัชสมัยของพระศรีธรรมไตรพิทักษ์ (พญาลิทัย) พร้อมกับ "พระพุทธชินศรี" และ "พระศรีสัตดา" ​​โดยช่างฝีมือจากศรีสัชนาลัยและเมืองหริภุญชัย

มีเพียงสององค์เท่านั้นที่หล่อสำเร็จในระหว่างกระบวนการหล่อ การไหลของทองคำในพระพุทธชินราชไม่สม่ำเสมอ จึงต้องหล่อใหม่ถึงสามครั้ง ครั้งสุดท้ายในวันพฤหัสบดี ซึ่งเป็นวันขึ้นสองค่ำ เดือนหก ปีงู 319 (จุฬาสขราช) “พระอินทร์” ได้แปลงร่างเป็น “จี๋พะเกา” เพื่อช่วยในการหล่อทองคำ ทำให้การหล่อสำเร็จลุล่วงไปด้วยดี เดิมทีพระพุทธชินศรีและพระศรีสัตดาตั้งใจจะประดิษฐานที่วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพฯ ดังนั้นทางวัดจึงสั่งทำรูปจำลองแทน จากเศษทองคำที่เหลือจากการหล่อพระพุทธชินราช พระพุทธชินศรี และพระศรีสัตดา พระยาลิทัยได้สั่งให้ช่างหล่อพระพุทธรูปขนาดเล็กในท่ามารวิชัย มีความกว้างประมาณ 1 ศอก จากทองสัมฤทธิ์ที่เหลืออยู่ พระพุทธรูปองค์นี้เรียกว่า “พระลือ” ประดิษฐานอยู่หน้าอุโบสถ อย่างไรก็ตาม ปรางค์หลักเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า สร้างขึ้นในรัชสมัยของพระเจ้าศรีนวนาถม และมีประวัติศาสตร์ยาวนานนับพันปี

ที่อยู่: 92/3 ถนนพุทธบูชา ตำบลในเมือง อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก

เวลาเปิดทำการ: ทุกวัน ตั้งแต่ 6:00 น. ถึง 18:00 น.

Facebook : วัดพระศรีรัตนมหาธาตุพิษณุโลก